Lịch sử Đền mẫu Tiên La - Nơi tưởng nhớ vị nữ tướng quân của mảnh đất Tiên La

 Đền Tiên La – Thắng cảnh giữa đồng bằng

       Thời nước ta thuộc Đông Hán, tại Trang Phượng Lâu, huyện Bạch Hạc, Phú Thọ có ông Vũ Công Chất kết duyên cùng bà Hoàng Thị Mầu người cùng ấp. Ông bà đức độ hơn người, chuyên tâm làm việc thiện, sống bằng nghề dạy học và cắt thuốc. Mọt lần đi cắt thuocs phương xa lạc vào chốn sơn lâm hoang vắng. Gặp ngôi miếu đổ nát, ông bà phát tâm tu sửa điện miếu trở lại huy hoàng. 

       Trở lại quê nhà trong khuê phòng thanh vắng, ông bà thiêm thiếp giấc nồng bỗng cả 2 chiêm bao thấy một thanh nữ áo khăn lộng dáng vẻ cao sang gõ cửa thưa rằng: “Ta là Công Chúa Sơn Tinh, cảm ơn ông bà đem tâm sửa lại đền miếu của ta, ta nguyện đầu thai vào cửa mang lại phúc lành, xin tặng một bè gỗ lim”. Sớm hôm sau, ông bà ra bến sông có bè gỗ lim neo đậu, kể từ đó Hoàng mẫu mang thai. Sau 12 tháng thai nghén vào một buổi sớm trung thu (15-8) bà sinh ra quý nữ: Mắt phượng, mày ngài, da trắng, môi đỏ. Ông bà đặt tên con là Vũ Thị Thục.  Thục Nương càng càng lớn càng xinh đẹp làm cho hoa hờn nguyệt thẹn, văn võ toàn tài. Hay tin họ Vũ có trang, quốc, sắc nhiều trang quân tử đến cầu ánh duyên. Ông bà hứa gả Thục Nương cho Phạm Hương là Quận trưởng Nam Chân. Không ngờ Thái Thú Tô Định là kẻ háo sắc biết Thục Nương xinh đẹp hắn mời Cụ Vũ Công vào kinh ép gả Thục Nương cho hắn. Cụ Vũ Công nói: “Thục Nương đã có nơi có chốn”. Hắn gọi tiếp Phạm Hương phải từ hôn. Phạm Hương chống lệnh, hắn gọi võ sỹ giết Phạm Hương và Cụ Vũ Công sau đó sai quân lính về Phượng Lâu bắt Thục Nương. Hay tin Thục Nương gửi mẹ, giả vờ chấp lệnh lên kiệu, bất ngờ dùng đôi kiếm bạc phá vòng vây mở đường ra bến sông thấy thuyền vô chủ nàng xuống thuyền lấy kiếm làm chèo mải miết chỉ sau một ngày đêm về tới Hương Đa Cương. Thục Nương vào Chùa Tiên La nương thân cửa Phật để chiêu tập binh mã. Chẳng mấy chốc đã ba năm, từ khi Thánh Mẫu về trụ trì. Chùa Tiên La được tu bổ đẹp đẽ. Đệ tử xa gần xin về tụ nghĩa. Khi lực lượng đã lên tới vài nghìn người. Được sự cổ súy của dân, Thục Nương dựng cờ 4 chữ vàng “Bát Nàn Tướng Quân” lập đàn tế trời rồi đi đánh các đồn binh ven biển giải phóng cả vùng.

       Bấy giờ Hai Bà Trưng dựng cờ khởi nghĩa ở Mê Linh, hay tin sai Công Chúa Bảo Hoa về Tiên La mời Thục Nương tụ nghĩa. Bước đầu nàng còn lưỡng lự, sau nghĩ đến việc Giang sơn một mối. Thục Nương dẫn ba quân về Mê Linh tụ nghĩa. Trưng Nương duyệt quân và phong chức là “Đốc Lĩnh Tiền Môn” (Tướng tiên phong) hiệu là Đông Nhung Đại Tướng cùng quân dân cả nước tế cờ ra trận đi đánh các đồn giặc. Tô Định thất bại chạy chốn về nước. Nước nhà độc lập, Trưng Vương lên ngôi, bà Bát Nàn dưới trướng chiêu an trăm họ về xây dựng Thái ấp Tiên La. Mùa xuân năm Nhâm Dần (42 SCN), Hán Quang Vũ sai Mã Viện làm chánh tướng và Lưu Long làm phó tướng cùng 20 vạn binh hùng sang tái chiếm. Trưng Vương hạ chiếu vời Bát Nàn tướng quân về giữ đất Lãng Bạc. Thế giặc mạnh, Hai Bà Trưng gửi mình theo dòng Hát Giang. Bà Bát Nàn kéo quân về Tiên La chấn thủ. Giặc tiến đánh Tiên La khép vòng vây, tình thế nguy cấp. Bà vẫn anh dũng chiến đấu quyết tử quyết sinh. Lui tới gò Kim Quy (Đền Tiên la ngày nay) vung gươm giết thêm nhiều giặc rồi người hóa vào ngày 18 tháng 3 năm Nhâm Dần. Cảm công đức và trí khí oai hùng của trang liệt nữ, đời sau vinh phong bà là: “Mẫu Thượng Ngàn Tái Thế”. Dân làng Tiên La lập đền thờ Mẫu được liệt vào hàng “Tứ Linh Từ” của Phủ Tiên Hưng xưa. Hàng năm cứ vào tháng 3 thập phương xa gần lại tìm về Tiên La giỗ Mẫu. Ngày vào hội và tan hội thường có “mưa rửa đền”. Và ngày nay trên mảnh đất này vẫn in đậm dấu ấn lẫy lừng của người nữ anh hùng dân tộc. Dòng sông Tiên Hưng vẫn êm đềm với sóng nước của cửa Luộc - cửa Trà - cửa Hồng Hà, bồi đắp lên những cánh đồng phì nhiêu màu mỡ, xây dựng lên những hình ảnh chị Hai 5 - 10 tấn. Tiếp bước viết thêm những trang sử vàng của một miền quê “Địa linh nhân kiệt”.

Lễ khai hội Tiên La diễn ra vào ngày 10/3 âm lịch hàng năm

       Lễ hội Tiên La năm 2026 sẽ diễn ra từ ngày 26 - 30/4 (tức ngày 10 - 14/3 năm Bính Ngọ). lễ khai mạc và lễ bái yết sẽ diễn ra vào tối ngày 26/4 (tức ngày 10/3 Âm lịch), bao gồm các hoạt động: Nổi trống khai hội, trình diễn pháo hoa điện nghệ thuật, biểu diễn rồng - lân và chương trình nghệ thuật đặc sắc.

       Trong các ngày diễn ra lễ hội, nhiều hoạt động văn hóa dân gian sẽ được tổ chức tại đền Tiên La, đền Buộm và đền Rẫy với các hoạt động đặc sắc như: Hội thi giã bánh dày, liên hoan các câu lạc bộ chèo, têm trầu cánh phượng, cờ biển, liên hoan hát văn, kéo co… Xin trân trọng kính mời nhân dân và du khách thập phương đến tham quan, chiêm bái Lễ hội Tiên La năm 2026.

Hoàng Thủy